Asrın felaketinde binlerce kişinin yaşamını kaybetmiş olduğu Malatya’dayız. Şehirde yıkımların bir çok tamamlanmış. Bir yanda TOKİ inşaatları sürüyor diğer yanda konteynerlarda yaşam devam ediyor. Esnaf için de konteynerlar yapılmış… Çarşı pazar hareketlenmeye başlamış… Sanayici ikinci yarıdan sonrasında işlerin daha iyi olacağını söylüyor

6 Şubat’ta yaşanmış olan depremlerden en oldukca etkilenen illerin başlangıcında gelen Malatya’dayız. Yaşam yavaş yavaş normalleşiyor. Nitelikli-vasıfsız işçi problemi olsa da sanayide makineler çalışmaya başlamış… Esnaf konteyner çarşılarda vatandaşa hizmet veriyor. Toplu Konut İdaresi’nin yapmış olduğu 6.100 konut teslim aşamasında… Toplumsal donatı alanları tamamlanan konutların bazı altyapı sorunları olsa da vatandaşlar kuralardan sonrasında yerleşmeye başlamış olacak. Malatya’da ticaretin kalbinin attığı çarşı merkezinde hayalet binaların neredeyse yüzde 98’i yıkılmış… Yıkımı tamamlanmayan binalar mahkemelerden yürütmeyi durdurma alanlar… Kimle konuşsak, zelzele bölgesinde en büyük sıkıntıların başlangıcında gelen hırsızlık sorununda gözle görünür azalma bulunduğunu söylüyor. Burada devletin ilgili birimlerinin koordineli emek harcaması vatandaşı rahatlatmış. Şimdi esnaf için çarşı merkezinde 100 bin kazık çakılarak yeni bir yer inşa ediliyor.

YIKIMLAR BÜYÜK ÖLÇÜDE BİTTİ

Malatya Valisi Ersin Yazıcı’dan bilgiler alıyoruz. Yazıcı, zelzele sonrasında şehre atandı. İlk vardığında şehrin en büyük problemininin hayalet binalardaki yıkım, yıkılan binaların ayrıştırmasındaki toz bulutu ve hırsızlık bulunduğunu konu alıyor. Bundan dolayı de işe ilk oradan başlamış… Hayalet binaların yıkımında yüzde 85 seviyelerine geldiklerini, çarşı merkezinde bu oranın yüzde 98’i bulduğunu söylüyor. Yıkılan binalarda ayrıştırma yapılırken yaşanmış olan, esnafı ve vatandaşı rahatsız eden toz bulutunun bir an ilkin kalkması için de işleri hızlandırmışlar. “Hırsızlık mevzusu ilin emniyetiyle ‘namusumuz’ olarak bildik. Sahada denetimlerimizi artırdık, tüm birimleri buraya yönlendirdik. Faillerin bulunması oranlarında da yüzde 200 başarı sağladık. Epey mesafe katettik” diyor Vali Yazıcı. Dikkat çekmiş olduğu bir öteki mevzu da yeni çarşı merkezi… Şehrin çarşı merkezi depremin en oldukca vurmuş olduğu yerlerin başlangıcında geliyor. Buraya şu anda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yeni bir yer inşa ediyor. Vali Yazıcı, “20 yıl vadeyle ödeme yaparak yurttaş yeni yerlerine kavuşacak. Çarşının ayağa kalkması moral anlamında faydası olacak” diyor.

KONTEYNERDA SINAV HAZIRLIĞI

Kent içinde en oldukca yıkımın olduğu Bostanbaşı’ndayız. Burada konutlara dışarıdan bakmış olduğunuzda lüks görünüyor fakat bir çok hasarlı… Kimi yıkılacak, kimi güçlendirilecek. Burada Başakşehir Belediyesi ve Rönesans Tüm ortaklık’in yapmış olduğu konteyner kente konuk oluyoruz. 300 kişinin yaşamış olduğu konteyner kentte depremzedeler artçı sarsıntılarla korksalar da günlük rutinlerine dönmüş durumda… Kimi çocuk parkta zaman geçiriyor, kimi kütüphanede üniversite sınavına hazırlanıyor. Gençler, “Bir yıl uyarlama sürecimiz oldu fakat yaşam devam ediyor. Sınava hazırlanıyoruz” diyor. Depremde yakınlarını kaybeden Güler Üçer’e konuk oluyoruz. 3 evladı var. Üçer, “Yaşam zor olsa da buna da şükür. Devletten Tanrı razı olsun. Başımızı sokacak, korkmadan oturduğumuz yerimiz var” diyor.

VASIFLI VASIFSIZ İŞÇİ ARANIYOR!

Malatya’da tecim ve endüstri yaşamı başlamış durumda… Sadece hem esnafın hem de sanayicinin en büyük problemi eleman… Bilhassa nitelikli elemanların bir çok şehri terk etmiş… Organize Endüstri Bölgesi’nde gezerken ‘Nitelikli-Vasıfsız İşçi Aranıyor’ tabelalarına sık sık rastlıyorsunuz. Sanayiciler elemanlarını kaybetmemek için fabrikaların yanında konteyner metropoller kurmuş… Eleman ve finansman sıkıntısı sebebiyle birçok işletme kapasitesinin tamamını çalıştıramıyor.

TEMİNAT AÇIĞINA ÇARE BULUNSUN

Malatya’da kuru kayısı, akaryakıt ve inşaat alanında büyük işletmelerden kabul edilen Güngör Ziraat İnşaat’ın kapısını çalıyoruz. İbrahim-Hüseyin ve Bülent Güngör konu alıyor: “İşçi problemimiz var. Nitelikli da vasıfsız da işçi bulamıyoruz. Bundan dolayı haftada iki gün açıp, kapatan işletmeler var. Suriyeli işçi de eskisi benzer biçimde gelmiyor. Makineleşmeye gidiyoruz. Fakat makine pahalı. Bu mevzuda kredi mekanizmalarının olması gerekir. Bankalarda da ipotek sorunları ile karşı karşıya kalıyoruz. Burada yaşayan esnaf ve sanayicinin malı da mülkü de şehirde… Orta hasarlı bölgeleri bankalar güvence kabul etmediği için iş insanları güvence açığına düşüyor. İşçi sorununu çözmek için bir önerimiz var. Biz asgari ücretin birazcık üstünde ücret verirsek bu insanları yine şehre getirebiliriz. Devlet ödediğimiz SGK priminin bir kısmından 1-2 yıl feragat etse ve biz onu işçiye versek, o süre eleman problemininin bir kısmı çözülür.” İnşaat işinde de maliyetlerin bir süre ilkin oldukca arttığını, sadece Tecim Bakanlığı’nın çalışmasıyla burada fahiş fiyatların gevşediğini anlatıyorlar. Belediyelerde kafi personel olmadığı için ruhsat işlerinin geciktiğini, talep olmasına karşın yarım kalan inşaatların yapılamadığını söylüyorlar. Öz Ekin PVC’nin sahibi Basri İlhan da aynı dertten muzdarip… Şu anda yüzde 60-65 kapasiteyle çalışıyorlar. Zelzele öncesi yeni yatırıma başlamışlar ve devam ettirmişler. Fabrikada 90 şahıs çalışıyor. İlhan, “Aslen çalışan sayısının 150’nin üstünde olması lazım. Fakat ne mavi yakalı ne beyaz yakalı işçi bulabiliyoruz. Kendimiz yetiştirmeye çalışıyoruz. Burada eski mahalli yöneticilerin ters göçü engellemeleri lazımdı, olmadı. Malatya’nın demografik yapısı değişiyor. Göçü durdurmak gerekiyor” diyor. “Ne süre canlanma tamamıyla adım atar” diyoruz. İkinci yarıdan sonrasında işlerin daha iyiye gitmesini bekliyor. Bir de finansmana ulaşımda sorun yaşadıklarını konu alıyor.

AVUKATLARA KONTEYNER OFİS

ÇARŞI merkezinde depremden en oldukca etkilenen meslek örgütlerinden biri de avukatlar… Ofisler tamamen yıkılınca onlar da işyerlerini kaybetmişler… Şimdi belediye ve Barolar Birliği’nin oluşturduğu konteyner kentte işyerleri açılmaya başlamış… 350 tane konteynerde vatandaşa hizmet vermeye çalışıyorlar. Avukat Muharrem Onur Kuzucu, “Yeni yeni düzene giriyoruz. 1.5 ay ilkin buraya taşındık. Bir kısım arkadaşımız kent dışına yerleşti, şehri terk etti. Biz baba ocağını terk etmek istemiyoruz. Ofis kiraları depremden sonrasında oldukca arttı. 25 bin TL’lik bölgelere 150 bin TL istiyorlar. Meslektaşlarımız mağdur. Bu mevzuda en azından başka sektörlere verildiği benzer biçimde destek sunar verilebilir” diyor. Malatya Barosu Başkanı Onur Demez de adalet sarayı yıkıldığı için mahkemelerin ayrı ayrı bölgelere dağılmış olmasının işleri sıkıntıya soktuğunu konu alıyor. Üç binanın da şehrin haricinde bulunduğunu bu yüzden ulaşım problemi yaşandığını söylüyor. Şehirde yeni adalet sarayı binasının temelinin gelecek hafta atılması umut ediliyor.

TOKİ KONUTLARI TESLİMDE

ŞEHRİN çeperine fay hatlarının uzağına meydana getirilen TOKİ konutlarının bir kısmı tamamlanmış durumda… Yeni binalar depremzedelere teslim edilmeye başlanıyor. Kısa sürede tamamlanan evlerin toplumsal donatı alanları da bitmiş durumda… Karayolları’nın çalışmasıyla zelzele konutlarının yolları tamamlanmış. Sadece bilhassa su ve kanalizasyon altyapısıyla ilgili eksikler var. Bu işlerin ihaleleri yapılmış… Yetişmeyen yerlerde şimdilik geçici çözümler üretilerek vatandaşın sıcak yuvalarına bir an ilkin ulaşması sağlanacak.

ESNAF: VATAN SAVUNMASINDAYIZ

ÇARŞI merkezini Malatya Tecim ve Endüstri Odası Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu ile turluyoruz. Oda, AFAD ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın katkılarıyla konteyner çarşı kurulmuş… Üç ay ilkin oluşturulan çarşıya esnaf yerleşmeye başlamış… Oda başkanı Sadıkoğlu, esnaf için bağışlama programları, sıfır faizli kredi destekleri, vergi ötelemeleri talep ediyor. Sadıkoğlu, “En azından Malatya, Hatay, Adıyaman ve Kahramanmaraş’a hususi emek harcama yapılması gerekir. SGK’dan muafiyet sağlansa ve işveren o parayı işçisine ödese göç de engellenebilir. En büyük sorun nitelikli eleman problemi. İşler normale döndükten sonrasında vergimizi artırsalar biz ona bir şey demeyiz” diyor. Esnafın da aidatlardan şikâyeti var. TOBB’un esnafın kesinti borçlarını silmesi isteniyor. Çarşıda telefon işi meydana getiren İzzettin Sabancı’yla konuşuyoruz. “3 ay oldu buraya yerleştik. Yavaş yavaş iş başladı, gelecek günlerde daha da açılmasını bekliyoruz” diyor. Hem kayısı hem de tespih dükkânını depremde kaybeden Metehan Şahiner ise şunları söylüyor: “Zaman içinde oturacak. Bir çok esnaf bıraktı. Biz vatan savunması diyerek memleketi terk etmedik.”

HAVALİMANI YENİLENİYOR

DEPREMDE vatandaşın naklini sağlarken en oldukca gereksinim duyulan yerlerden biriydi Malatya Havalimanı… 2022’de güçlendirme yapılmıştı. Ocak’ta tamamlanmıştı. Güçlendirme tamamlandıktan 6 gün sonrasında zelzele oldu. “Bu güçlendirme yapılmasaydı ikinci depremde binalarda yıkım olurdu” diyor yetkililer. Tanrı’tan o dönemde de havalimanı yetkililerinin koordinasyonunda büyük bir operasyonla binlerce şahıs burnu bile kanamadan uçaklarla taşındı. Şimdi orada da yeni bir terminal binası yapılıyor.